Job mismatch: vanuit het perspectief van een startende arbeidspsycholoog

Ik ben Lisanne, een jaar geleden afgestudeerd (juli 2018) als Arbeids- en Organisatiepsycholoog aan de UvA en sinds kort (juni 2019) gestart met FEM – writing for genderequality (femalequalsmale.com).
Graag deel ik met jullie hoe ik mijn eerste baan heb ervaren: want dat was een leerzame tijd. Dus ben je starter of ben je een organisatie met veel potentie? Lees dan verder.

Soms vergelijk ik mijn sollicitatiegesprekken met dates. Mijn eerste date met S[1] herinner ik me nog heel goed. Het was lekker weer en ik liep vanaf station Zaltbommel (de plaats die ik herkende van dat oud Hollandse liedje) naar een indrukwekkend kantoor toe. De gastvrouw, een vriendelijke dame met een glimlach, opende de deur en ik voelde me direct welkom. “Je mag even plaatsnemen in het boekencafé,” en “kan ik wat te drinken inschenken?” Wachtend op mijn cappuccino keek ik m’n ogen uit tussen de boeken. Zoveel titels die me aanspraken. Het was duidelijk dat Arbeids- en Organisatiepsychologie een grote inspiratie was voor veel boeken van
T H E M A, hun uitgeverij. Die organisatie (noem ik vanaf nu S) en ik hadden een vonk, we klikten.

In het gesprek dat volgde, met Zwaan[2] en Oost, bleef die vonk. Al was er een klein dingetje dat ik minder aantrekkelijk vond: administratieve taken. Daar was Zwaan heel eerlijk over: deze job vraagt veel administratie-skills. Mijn eerlijke gedachte: ‘dat wil ik niet’. Maar ik liet me leiden door de vonk die ik voelde. En besloot genoegen te nemen met de belofte dat die administratie afwisselend en uitdagend was.

Tweede date

Ook in het tweede gesprek, met de HR-vrouw en twee potentiële leidinggevenden, voelde ik de vonk. Onze tweede date smaakte naar meer. S ervoer dat ook, want ze wilden me graag binnenhalen. S wilde “verkering”, minstens een halfjaar. En hij sprak ook uit dat hij toekomst zag in onze relatie. Dat ik over 1,5 tot 2 jaar toch zeker wel Research consultant kon worden. Dat was genoeg voor mij om ‘ja’ te zeggen. Ook al baalde ik wel dat ze me niet direct als junior consultant aan wilde nemen. Maar goed, zoals in wel meer relaties moet je soms gewoon eerst vertrouwen winnen. En ik was vastbesloten om dat te doen.

Onze eerste maand was geweldig en zwaar tegelijk. Binnen een maand durfde S het al aan om me een aantal van hun grootste klanten toe te vertrouwen. Dat vond ik heel leuk. Ook al voelde ik me nog onzeker over het klantencontact en over de administratie in Navision (wat ook voor de rest van het team een vrij nieuw systeem was – mijn ict-consultant: “Nooooo, Navision is een ramp“); mijn collega’s hielpen en bevestigden mij. Een beetje alsof je vriendinnen zeggen dat hij echt een leuke man is. Ik dronk koffie met inspirerende mensen, van consultants tot managers. Ik herinner me nog heel goed dat één van de consultants met wie ik in de zon een kop koffie dronk, tegen me zei: “een man had dit niet gedaan. Een man met jouw achtergrond had nooit voor deze job gekozen. Maar ik heb me ook opgewerkt, dus jij kan het ook. Jij kunt zeker consultant worden. Let er alleen op dat je geen consultant wordt door de beste projectcoördinator te worden.” Om even in de vergelijking te blijven: dit zou mijn wijze mama zijn. Mams, die naar mijn prille verkering kijkt en denkt: dit kán werken. Maar, alleen als Lisanne haar idealen en doelen niet uit het oog verliest.

De eerste struggles: een onzekere tijd

En er waren nog meer wijze mensen bij S. Jane, de jongste van het team die ongeveer tegelijk met mij bij S kwam werken, had mijn relatie met S
S haarfijn in de gaten. Regelmatig vroeg ze me wat ik in hemelsnaam op deze functie deed. “Je hebt toch een master gedaan? Ik mbo. Dat is echt een verschil hoor.” Jane was de vriendin waar ik heel goed mee kon, maar waar ik niet écht naar luisterde. Nu zie ik pas in dat ze gelijk had, toen wuifde ik het weg. Want ik wilde het niet uitmaken met S. Ik voelde de potentie die onze vonk had. S en ik hadden dezelfde visie, dan komt het toch vanzelf wel goed? Plus, zei ik altijd tegen Jane, de organisatie past heel goed bij me. En over 1,5 jaar durft S me vast aan te stellen als Research consultant.

Op zich was dat waar. Maar hoe langer ik verkering had met S, hoe onzekerder ik werd. Terwijl hij me echt wel complimentjes gaf. Maar – ook al begreep ik niet waarom – ik merkte dat ik niet tot mijn recht kwam. Waar mijn collega’s barstten van de organisatie-skills en praktische intelligentie, ontbrak dat bij mij. En natuurlijk ontbrak het niet helemaal, maar wel genoeg om me constant onzeker te laten voelen.

Opgeven?

Ik ben er niet van om een relatie dood te laten bloeden. Ik was zo langzaamaan van S gaan houden. Van zijn prachtige ideeën, zijn inspirerende talent, zijn potentie. Ik zag zoveel potentie in hem. En ook al durfde mijn “vriendje” al snel met mij te delen dat hij graag beter wilde gaan presteren dan nu, ik wist dat die potentie van S er heus wel een keer uit zou komen. Als hij bleef investeren in z’n ontwikkeling tenminste. Alleen – gefocust op S’s potentie – vergat ik die van mezelf.

Naast dat de potentie van S ervoor zorgde dat ik het (nog) niet uit wilde maken, hield mijn leidinggevende me ook nog wat langer vast. Wij klikten. Waar ik een denktalent ben, is zij een organisatie-queen. Zij was de vriendin die adviezen gaf waardoor de relatie tussen mij en S wat soepeler verliep. Zij kende mijn “vriendje” al wat langer dan ik, dat was handig. Maar uiteindelijk waren haar adviezen niet voldoende. Ik voelde dat het niet zo goed ging tussen S en mij. Maar ik wilde er niet aan. Ik wilde S helemaal niet opgeven. Ik ben nogal loyaal, dus dit probleem heb ik vaker. Als ik iemand waardeer, kan ik diegene niet loslaten. De enige manier waarop ik dat wel kan, is als de ander duidelijk laat merken dat hij of zij mij niet (meer) waardeert.

Vuurwerk

Maar S liet dat niet merken. Want S hield ook van mij. Maar aantrekkingskracht en ‘houden van’ is niet altijd genoeg. Niet als je er ongelukkig van wordt. En dat werd ik. Ook al zeiden veel mensen tegen me, “lieve Lies, die onzekerheid hoort nou eenmaal bij een eerste baan,” ik voelde aan dat het niet helemaal klopte. Dit waren de vriendinnen die zeiden wat ik wilde horen. Dat is fijn voor dat moment, maar uiteindelijk heb je niets aan dat soort adviezen. Zij zorgden er ook voor dat ik nog een aantal maanden bij S bleef. Vaak ongelukkig, maar ik bleef voor de hoogtepunten die we nog wel samen hadden. Voor het dansen op de kerstborrel, de koffietjes met consultants, de grapjes met mijn collega-buurvrouw Pam. Ik bleef voor het bootcampen met collega’s, de wandelingen met Jane, m’n birthday-buddy of andere leuke mensen. Voor de inspirerende gesprekken met de uitgever in de trein en voor de potentie. S, wij zouden vuurwerk kunnen zijn.

Uiteindelijk heb ik je verlaten door jouw gebrek aan vertrouwen in mij. Je durfde je niet écht te hechten. Je durfde me geen Research consultant laten zijn. Dat wat ik het beste kan: denken, analyseren en adviseren. Dat liet je me niet doen.

Welke paprika?

Toen ik huilend achter m’n laptop zat nadat ik een to-do-lijst met m’n leidinggevende had doorgesproken, wist ik het. Ik wilde er niet aan, maar ik wist het. Ik moet S opgeven. Ik moet onze potentie even laten voor wat het is. Want S kon mij (nog) niet het vertrouwen geven dat ik verdiende. Dat maakte me boos en verdrietig tegelijk. ‘Ik heb gefaald’, was het enige dat ik kon denken. Gelukkig waren er vriendinnen uit team international die me aanmoedigden om uit te rusten. “Ga naar huis, nu komt er toch niks uit.” Vriendinnen die me gerust stelden als ik stamelde dat ik hen niet op wilde schepen met mijn problemen.

Ik besloot dat ik een therapeut nodig had om m’n break-up met S te verwerken. De huisarts was het niet met me eens. “Waarom ga je er vanuit dat het jouw fout is? Kan het niet zijn dat S iets verkeerd heeft gedaan?” Een goede vraag die ik toen niet goed kon beantwoorden. Ik was even niet meer in staat om beslissingen te nemen. Ik was in een staat terecht gekomen waar ik in de supermarkt uren rond kon lopen, omdat ik niet meer wist welke vorm paprika nou beter was. Wat is dit? Pak er gewoon één. (Volgens de DSM, het hallo-labels-van-de-psychologie-boek, was het een depressie. Maar I didn’t like that, dus met hulp van m’n geweldige Amsterdamse, nuchtere huisarts zat ik na een maand weer op gelukscijfer 7 #SCORE). “Don’t let the demons drive you to despair”, zou m’n infinity consultant zeggen ;).

Ik kon geen keuzes meer maken. Ik wilde geen keuzes meer maken. Dus de huisarts heeft die even tijdelijk voor me gemaakt, en de bedrijfsarts met haar. “Lieve jonge ambitieuze vrouw, rust houden. Je moet herstellen.” En dat hielp. Heel goed.

S: “wat deed ik verkeerd?”

Ook S wilde weten of hij iets verkeerd had gedaan. Hij vroeg het in ons exitgesprek. Ik zei hem dat het niet zijn fout was. Dat het aan mij lag en dat ik er van baalde dat het niet meer werkte tussen ons.

Pas sinds een paar weken zie ik dat mijn “ex-vriendje” wel fouten had. Ik weet alleen niet of hij het nog wil horen. Maar als hij ooit een gezonde relatie met mij – of iemand anders – wil, moet hij het wel horen. Dus ik trek de stoute schoenen aan en ga langs bij m’n ex. Om hem te vertellen wat ik in hem gewaardeerd heb, maar ook om hem te spiegelen in zijn ontwikkelpunten.

Koffie met Kameel (nee, geen kaneel)

Bij Kameel, iemand die ik in de presentaties die hij gaf had leren kennen als dienend leider, vond het oké dat ik nog even koffie met hem wilde drinken. Hij maakte tijd, wat ik – ondanks ik het van hem verwachtte – echt waardeerde. Hij leek niet neer te kijken op een startende arbeidspsycholoog als ik.

Toen ik met mijn enthousiaste hoofdje een kwartier vol praatte over wat hij allemaal beter kon doen, vroeg hij me waarom ik hem dit vertelde. Toen bedacht ik me dat hij inderdaad:

  1. Veel meer werkervaring heeft dan ik
  2. Al ruim 10 jaar leidinggevende is
  3. Jarenlang aan de andere kant van de wereld heeft gewoond #internationalguy

Ik deelde dat ik:

  1. Christen ben
  2. En dus super-moralistisch (of zoals Freud zou zeggen: hallo superego #geweten)

Hij respecteerde mijn preacherig-ness daardoor iets meer en we kregen een gelijkwaardig gesprek (fjieuw).
Door Kameel ontdekte ik dat:

  1. S doorgaans juist goed omgaat met jong talent (er zijn veel jonge leiders) Maar… die zijn 30+. Ja, dat is alsnog jong Lisan. Hm, oké.
  2. Ik een uitzondering ben (yay, ik ben zeldzaam)
  3. Hij het prima had gevonden als ik wel direct consultant was geworden (too little too late, maar toch: erg fijn om te horen van een kameel)
  4. Soms ligt een job mismatch als deze aan één (onzeker) persoon

Tips voor organisaties met potentie

Ik zal m’n (onterechte, oeps; bewust bekwaam die man) preek aan Kameel nog even herhalen voor alle andere organisaties met potentie.

Dus, als je dit leest en je denkt dat je potentie hebt, lees mijn adviezen dan goed door. Misschien heb je er wel wat aan. En stel, je hebt moeite met m’n leeftijd en gebrek aan ervaring, vraag dan om een senior consultant bij bedrijven als Deloitte, BMC, Van Olphen Company, Ernst & Young, Birch Consultants en ProRail. De laatste weken ben ik veel aan het netwerken, en in gesprekken met mensen die daar werk(t)en, ontdek ik dat dit bedrijven zijn die de potentie van hun jonge talent waarmaken. Supercool! En ook nog eens winstgevend. I’m all for win-win.

INVESTEER IN JONG TALENT
Waar het voor de bedrijven die ik net noemde doodnormaal is om te investeren in jong talent, ze vertrouwen te geven en te coachen, is dat het helaas nog niet voor jou. Hoe goed je andere organisaties en/of klanten ook helpt, je vergeet jezelf. In mijn eerste maanden ontdekte ik dat je niet zo hoog presteert als je beoogt. Lieve S, ook al zag je in mij nog geen Research consultant, ik ben het wel. En omdat ik in dat kleine halfjaar werken bij jullie – hoe moeilijk ik het soms ook vond – S in mijn hart heb gesloten, geef ik gratis advies.
Vier woorden: investeer in jong talent. Investeer in jong talent. Investeer in jong talent. Ik kan het niet vaak genoeg zeggen. Om dat goed te doen, geef ik een paar tips (je hoeft ze niet aan te nemen, als je ze maar overweegt):

  1. MATCH TUSSEN KWALITEITEN & FUNCTIE
    HR, heb aandacht voor de person-job fit van de sollicitant. Passen zijn of haar kwaliteiten bij de functie-eisen? Echt?! Uit eigen ervaring: een starter kan dat zelf nog niet zo goed inschatten.
  2. LET GO, BUT COACH
    Geef jong talent autonomie, dan bloeien ze. Dan leveren ze winst op. Dit kan alleen op voorwaarde dat het jonge talent op een passende rol zit (autonomie werkt alleen als iemand zich competent en verbonden voelt, vraag maar na aan de consultants of aan dr. Harvey van Research). Voor de nuance: als projectcoördinator krijg je zeker autonomie bij S! Alleen omdat ik de benodigde praktische intelligentie miste, kon ik (in dit geval) niet bloeien door deze vrijheid.
  3. STARTERS
    Trek bewust starters aan, zij zijn fris en zitten vol goede ideeën → innovatie! Geef ze vervolgens ook de ruimte om die ideeën uit te werken en (eventueel samen met een senior) te implementeren. Creëer een self-fulfilling prophecy. Als jij erop vertrouwt dat starters grote dingen gaan doen, S, dan doen ze dat ook. Zoals die ene junior consultant (je kan het wel S, zie je wel!) die een aantal jaar geleden het Leadership Fundamentals programma op heeft gezet. Dat is momenteel jullie meest innovatieve, winstgevende training. Dat is nog eens potentie waarmaken.
  4. WEES KWETSBAAR
    Creëer een cultuur van kwetsbaarheid. Ik durfde kwetsbaar te zijn bij een aantal collega’s, ik heb heel wat af gehuild. Maar ik weet ook dat er collega’s zijn die die veiligheid niet voelen. Kijk desnoods op het volgende werk-uitje de documentaire van Brené Brown, “The Call to Courage”. Maak kwetsbaarheid bespreekbaar, juist nu.
    Dr. Brown laat met haar onderzoek zien dat ook kwetsbaarheid leidt tot innovatie.
  5. STIMULEER DIENEND LEIDERSCHAP
    Maak meer ruimte voor dienend leiderschap. Met de benoeming van Kameel tot CEO hebben jullie daarin zeker een stap in de goede richting gezet. Als je als invloedrijk leider te koppig bent om naar advies te luisteren van wijze mensen om je heen, daalt de winst van het hele bedrijf. Goed voorbeeld doet goed volgen, en een minder goed voorbeeld… ja, dat heeft ook zeker z’n gevolgen. Ik hou van alfamannen, dat hoeft goed leiderschap niet in de weg te staan. Commercieel zijn is goed, zo lang je oog blijft houden voor win-wins. Dan organiseer je legendarische kerstborrels(een van m’n S-hoogtepunten).
    Ik heb het idee dat Kameel wijs genoeg is om advies van anderen serieus te overwegen. Daarom mag ik hem. En mede daarom is de potentie van S ook beter tot z’n recht gekomen dan voorheen. Dus, voor alle koppige CEO’s: wees als Kameel en luister naar kritische feedback. Ook als het van een jonge blonde psycholoog komt die nog maar net afgestudeerd is.
  6. WEES KWETSBAAR
    Creëer een cultuur van kwetsbaarheid. Ik durfde kwetsbaar te zijn bij een aantal collega’s, ik heb heel wat af gehuild. Maar ik weet ook dat er collega’s zijn die die veiligheid niet voelen. Kijk desnoods op het volgende werk-uitje de documentaire van Brené Brown, “The Call to Courage”. Maak kwetsbaarheid bespreekbaar, juist nu.
    Dr. Brown laat met haar onderzoek zien dat ook kwetsbaarheid leidt tot innovatie.

Succes, lieve starter. En bedrijf, zorg je ervoor dat je m’n tips serieus neemt zodat de starters zich goed kunnen ontwikkelen ;)?

Voor verder organisatie-advies wat betreft autonome motivatie, bevlogenheid, person-organisation fit, person-job fit, leiderschap, diversiteit en creativiteit/innovatie, mag je me via LinkedIn benaderen. Ik zie je vraag graag tegemoet :).


[1] Ook de naam van mijn eerste werkliefde is gefingeerd. De nieuwsgierige aagjes mogen m’n LinkedIn profiel checken ;).

[2] Alle namen van personen zijn gefingeerd, om vertrouwelijkheid te waarborgen.

Eén reactie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s